By Kenneth Marcos 
Maagang umaga sa isang tahimik na barangay sa Guinobatan, Albay, huminto ang convoy ng mga opisyal ng gobyerno. Sa halip na isang konkretong kalsada na inaasahan ng mga residente, lupa at damuhan ang sumalubong sa kanila—tila isang proyekto na umiiral lamang sa papel.
Personal na ininspeksyon ni Agriculture Secretary Francisco “Kiko” Tiu Laurel Jr. noong Lunes, Marso 23, 2026, ang isang pinaghihinalaang “ghost” farm-to-market road (FMR) sa Barangay Lower Binogsacan. Ang naturang proyekto ay may habang 1 kilometro at lapad na 5 metro, at inaasahang magpapadali sana sa pagbiyahe ng mga magsasaka at mangingisda sa lugar bago pa ang pandemya.
Ayon sa paunang validation ng Department of Agriculture–Internal Audit Service (IAS) noong Nobyembre, natuklasan na ang proyekto ay hindi itinayo sa inaprubahang lokasyon nito. Ang ganitong sitwasyon ay nagdulot ng seryosong pagdududa kung saan napunta ang pondo para sa imprastraktura.
Sinabi ni Laurel na mahalaga ang agarang pagsusuri sa mga ganitong proyekto upang matiyak na ang pondo ng bayan ay nagagamit nang tama. Binigyang-diin niya na ang farm-to-market roads ay kritikal sa sektor ng agrikultura dahil ito ang nag-uugnay sa mga sakahan at pamilihan. Kapag maayos ang kalsada, mas mabilis na naihahatid ang ani, mas nababawasan ang gastos sa transportasyon, at mas tumataas ang kita ng mga magsasaka.
Sa kaso ng Lower Binogsacan, umaasa ang mga residente na ang naturang proyekto ay makatutulong sa kanilang kabuhayan. Marami sa kanila ang nagtatanim at umaasa sa maayos na daan upang maibenta ang kanilang produkto sa mas malalayong pamilihan. Ngunit sa halip na benepisyo, tila pangako lamang ang kanilang natanggap.
Ayon sa datos ng Department of Agriculture, libo-libong kilometro ng farm-to-market roads ang itinayo sa buong bansa sa nakalipas na mga taon upang suportahan ang lokal na produksyon ng pagkain. Ang mga proyektong ito ay bahagi ng mas malawak na layunin ng pamahalaan na palakasin ang food security at kabuhayan sa kanayunan.
Gayunman, ang mga ulat ng umano’y “ghost projects” ay patuloy na hamon sa pagpapatupad ng mga programa. Kapag ang proyekto ay hindi naipatupad nang tama, hindi lamang pondo ang nasasayang—nasasakripisyo rin ang tiwala ng publiko at ang oportunidad para sa pag-unlad ng komunidad.
Sa kasalukuyan, inaasahan ang mas masusing imbestigasyon upang matukoy ang pananagutan ng mga sangkot. Tiniyak ng kalihim na pananagutin ang sinumang mapapatunayang nagkamali o lumabag sa batas.
Ang insidenteng ito ay paalala sa kahalagahan ng transparency at accountability sa bawat proyekto ng gobyerno. Para sa mga magsasaka at mangingisda sa Albay, ang tunay na sukatan ng progreso ay hindi lamang plano kundi konkretong resulta na kanilang mararamdaman sa araw-araw.
Pwersa Balita – Your Trusted Source in Agri News